W tym roku latem upiekę wielki tort, zapalę 20 świeczek i będę obchodzić piękny jubileusz. Oto moja jedynaczka, która przyszła na świat w 1989 roku, ukończy 20 lat, a ja z tej okazji popadam w pochmurne refleksje. Dziś, córka jest już dorosłą osobą i choć nadal zdradza zachowania nieobliczalnej nastolatki, to już ma aspiracje bycia dojrzałą damą. I tu pojawia się natrętna analogia. Moja córka jest jak polska transformacja: wciąż niedookreślona, choć już po przejściach, wciąż poszukująca swojej drogi, choć już pewne decyzje co do jej przyszłości zapadły.

Rok 1989 ma nie tylko dla mnie symboliczne znaczenie, zapisał się on również w historii Polski jako początek nowej ery społeczno - gospodarczej. W tym roku bowiem, Polska jako pionier transformacji systemowej w Europie Środkowej odrzuciła skompromitowany ustrój gospodarki centralnie planowanej i zadeklarowała zwrot w kierunku gospodarki rynkowej. I chociaż Polacy przyjęli ten rewolucyjny zwrot bardzo entuzjastycznie, to jednak niezbyt entuzjastycznie przyjęto wszystkie konsekwencje i zasady liberalizmu gospodarczego. W efekcie polska polityka ekonomiczna stanęła na rozdrożu – główny dylemat dotyczył wyboru docelowego modelu gospodarki. Zwolennicy tzw. terapii szokowej zalecali jak najszybsze przestawienie gospodarki na tory gospodarki rynkowej w ujęciu liberalnym, ostrożniejsi ekonomiści i politycy skłaniali się jednak do przyjęcia argumentów tzw. polityki keynesowskiej, opartej na zasadach interwencjonizmu państwowego.

I tak narodziła się idea „trzeciej drogi” - idea zdefiniowana w Konstytucji RP jako SPOŁECZNA GOSPODARKA RYNKOWA. Taki model gospodarki miał być remedium na koszty społeczne szokowej terapii - lekiem z niemieckim rodowodem (model SGR wywodzi się z powojennej koncepcji Muellera – Armacka). Polska SGR zdradziła jednak swój rodowód. Przez 20 lat, na drugi plan, lub wręcz poza plan zeszła wizja gospodarki opartej na wolności ekonomicznej i wolnej konkurencji, na stabilnym pieniądzu. Na pierwszy plan wysunęły się postulaty rozbudowy socjalnych, opiekuńczych funkcji państwa i ingerowania w mechanizm rynkowy. Taka ułomna, wypaczona SGR zaczęła być synonimem gospodarki nie w pełni rynkowej, jakiejś mutacji trzeciej drogi. Dzisiaj, po 20 latach wędrówki „trzecią drogą” polski ład gospodarczy można bez obawy nazwać „socjalnym liberalizmem”, zaś ideologia SGR w Polsce nadal pozostaje utopijną fascynacją ekonomistów i polityków.

Cóż, … moja córka dwudziestolatka też tkwi w świecie fascynacji i utopii. Może to naturalna właściwość wieku?

Aneta Zelek